Komisarz Tamara Swoboda znalazła się na życiowym zakręcie. Rozstała się z dotychczasowym partnerem. Przenosi się z Warszawy do Katowic – budowanie autorytetu w nowym zespole jest trudne. Musi się też zmierzyć z tajemniczą sprawą nieznanego strzelca. Kto pociąga za spust?
Małgorzata Podstawna, absolwentka kursów Pasji Pisania, debiutowała w 2020 roku powieścią kryminalną Trzy trupy, traktującą o zabójstwach księgowych. Teraz powraca z nową książką, nową bohaterką – i pierwszym tomem bardzo obiecującego cyklu z komisarz Tamarą Swobodą.
„»Zgon spowodowany obrażeniami serca wynikającymi z ran postrzałowych« – przeczytała. Nie spodziewała się niczego innego. Ten strzał prosto w serce nie dawał jej spokoju. Zabójca musiał działać z zimną krwią. Na jednej z kartek zapisała u góry drukowanymi literami słowo »ZEMSTA«”.
W martwym punkcie – podobnie jak poprzednia powieść Małgorzaty Podstawnej – rozgrywa się w Katowicach. To właśnie tu dochodzi do dwóch przerażających zbrodni. Najpierw zostaje zastrzelony szanowany lekarz, a następnie trener personalny pracujący na siłowni. Zabito ich z tej samej broni, strzałem prosto w serce. Wygląda na to, że to zbrodnia o „męskim” charakterze. Sprawca niewątpliwie jest inteligentny i precyzyjny, starannie planuje swoje poczynania, nie zostawia po sobie śladów. Brakuje motywów i powiązań między ofiarami. Katowicka policja pozostaje bezradna, śledztwo utyka w martwym punkcie. Na pomoc zostaje wezwana komisarz Tamara Swoboda.
Tamara przybywa do Katowic (miasta nie tylko wymienionego z nazwy, ale wyraźnie obecnego w powieści – pojawiają się znane ulice czy budynki) ze stolicy, porzucając dotychczasową pracę w CBŚP. Potrzebuje zmiany – po blisko siedmiu latach związku w dramatycznych okolicznościach rozstała się z dotychczasowym partnerem Markiem, również policjantem. Ma wrażenie, że dała się zwieść i oszukać. Jednak wywrócenie całego dotychczasowego życia do góry nogami nie jest łatwe:
„Osunęła się na poduszkę, nie czując ulgi. Czy na pewno wszystko będzie dobrze? Nie była pewna, czy podejmuje dobrą decyzję, ale wiedziała, że jeśli zostanie, rozpadnie się na kawałki.”
Rodzinne miasto zapewnia Tamarze bardzo złudne poczucie bezpieczeństwa. Tym bardziej, że Marek przybywa tam za nią – próbuje przekonać ją, aby do niego wróciła. W nowej pracy Tamara musi się zmierzyć nie tylko z wymagającym śledztwem, ale także z niechęcią nowych kolegów z zespołu, którym przewodzi (jakże wymowny jest komentarz: „To ktoś z zewnątrz. W dodatku, nie zrozum mnie źle, kobieta. To obniży morale zespołu”). Dużo wsparcia w najtrudniejszych momentach daje jej Miłosz – empatyczny policjant.
Tymczasem dochodzenie nabiera tempa. Tamara bada przeszłość denatów, aby znaleźć powiązania. W mieszkaniu jednej z ofiar śledczy natrafiają na dowody na powiązanie zabójstw z posiadaniem i rozprowadzaniem nielegalnych substancji. Wkrótce pojawia się następna ofiara… ale też inny obiecujący trop. Wątek kryminalny w powieści został poprowadzony po mistrzowsku. Procedury śledcze są wnikliwie opisane, w tych fragmentach widać uczciwy i dogłębny research. Nie brakuje zwrotów akcji. Sprawa jest bardzo intrygująca, lecz w punkcie wyjścia wydaje się nie do rozwiązania.
Małgorzata Podstawna przykłada wielką wagę nie tylko do samej zbrodni, ale i do jej tła. Inaczej mówiąc, portretuje świat niby zwyczajny i dobrze nam znany – taki, w którym funkcjonujemy na co dzień – ale odsłania jego mroczną, a przynajmniej niewygodną stronę. To świat, w którym króluje brutalność, za to brakuje lojalności. Najbliżsi ludzie kryją przed sobą tajemnice. Małżonkowie nie dochowują sobie wierności. Wspólnicy czy partnerzy na gruncie zawodowym nie są względem siebie uczciwi. Większość osób myśli wyłącznie o własnych interesach. Nie ma tu miejsca na empatię, prawdziwe zainteresowanie drugim człowiekiem. W tak poukładanym świecie większość jednostek zostaje skazanych na dojmującą samotność – i nie zmieni tego funkcjonowanie w związku, w rodzinie, czy w pracy. Całości dopełnia realistyczne przedstawienie pracy policji. Sporo miejsca zajmuje tu opis procedur, czy „burze mózgów” podczas odpraw – można się poczuć częścią tego policyjnego świata. Trudno nie zwrócić także uwagi na inne aspekty – postacie są prawdziwe pod kątem psychologicznym (zwłaszcza Tamara wyrasta na bardzo interesującą bohaterkę), a dylematy, z jakimi przychodzi im się mierzyć, niewydumane.
Jednym z najciekawszych wątków jest ten podejmujący pozycję kobiet w środowiskach silnie zmaskulinizowanych. Tamara dołącza do zespołu jako uznana specjalistka, mająca na swoim koncie szereg sukcesów. Jednak zwłaszcza dla mężczyzn z wydziału stanowi zagrożenie, zostaje napiętnowana jako kobieta, jako śledcza (mężczyznom bardzo łatwo przychodzi podważanie jej autorytetu), a także jako osoba przyjezdna ze stolicy. Pada też ofiarą złośliwych plotek. Musi walczyć o swoją pozycję w zespole, udowodnić, że zasłużyła na swoje stanowisko i zaufanie. Zresztą, jak się okazuje, nie jest to zależne od miejsca – Tamara również w stolicy musiała się nadprogramowo wykazać. Sporo we W martwym punkcie rozmaicie rozumianej przemocy wobec kobiet – w świecie, w którym patriarchat, niestety, wciąż ma się całkiem nieźle. Bohaterki mierzą się z rozmaitymi problemami. Sama Tamara – osoba silna, o dużej charyzmie i niezależności – dźwiga wielkie brzemię, zupełnie bezradna wobec mężczyzny, któremu zaufała.
W martwym punkcie to bardzo udana powieść. Zagadka jest interesująca, rozwój akcji angażuje, rozwiązanie niesie w sobie ładunek dramatyzmu, a epilog zaskoczy niejednego odbiorcę. Kolejne rozdziały są utrzymane w bardzo dobrym stylu, gruntownie przemyślane. Całość ma w sobie głębię i może skłonić do refleksji. Mamy zatem do czynienia z kryminałem, ale dającym czytelnikowi dużo więcej niż emocjonującą rozrywkę z dreszczykiem na wolny wieczór.
A już niebawem będziecie mogli wygrać tę książkę w kolejnym blogowym konkursie!
Źródło cytatów: Małgorzata Podstawna, W martwym punkcie, Wydawnictwo Prozami, Warszawa 2025.
Źródło grafiki: https://unsplash.com/photos/grayscale-photography-ofperson-holding-gun-ugdKmhDg1m8